پوست و لایه های آن  پوست
پوست، وسیعترین عضو زنده بدن است که به دلیل وظایف متعدد آن، یكی از پیچیده ترین و پركارترین اعضاء نیز به شمارمی آید. پوست، ضمایمی مانند مو،ناخن و غدد مترشحه چربی و عرق دارد.

وظایف پوست
- محافظت اعضاء داخلی از ورود هرنوع ماده خارجی
- محافظت بدن در مقابل آسیبهای مكانیكی ، حرارت وتابش شدید نور
- جلوگيري از نفوذ مواد شیمیایی و ورود میكروبها و میكرو ارگانیسمها به بدن
- دفع برخی از مواد مضر حاصل از فعالیتهای متابولیسمی در سیستم گوارشی و كبد
- حفظ هورمونها و آنزیمها درداخل بدن
- به عنوان یك عضو لامسه خارجی ، انتقال پیامهای حسی از طریق اعصاب به مغز و مراكز عصبی
- ايفاي نقش مهم در سيستم ايمني بدن به كمك سلولهای لانگرهانس
- تنظيم حرات بدن و ايفاي نقش عايق در برابر از دست دادن دمای داخلی بدن
- جلوگيري از تبخیر شدن آب بدن

ساختمان پوست
در هر اینچ مربع (45/6ساتيمتر مربع) از پوست ، با ضخامت متغیر بین يك تا چهار ميلي متر، اجزا ی متعددی را می توان مشاهده نمود كه با تعداد شگفت آوری در كنار هم به ایفای نقش خود می پردازند: 650 غده مترشحه عرق, 65 فولیكول مو، 19 یارد (366/17 متر) مویرگهای ظریف خونی ، هزاران سلول لامسه ، پایانه عصبی و سلولهای لانگرهانس در هر اینچ مربع از پوست در كنار هم قرار دارند كه بايد سلولها ی ملانوسیت و آنزیمهای تیروزیناز ( سازنده ملانین ) را نيز به آنها افزود .
به طور كلی دو نوع غده در داخل پوست وجود دارند :

1- غدد مترشحه چربی
2- غدد مترشحه عرق

معمولاٌ دهانه هر كدام از غدد چربی به یك فولیكول مو باز می شود ، اما در بعضی از موارد، در پای هر فولیكول مو چند غده چربی وجود دارد كه سبب تجمع چربی (sebum) بر روی پوست می گردد.
غدد عرق عمیقا “ در داخل لایه های زیرین پوست ( دوم) به صورت پایانه های فنری شكل ریشه دوانده اند كه توسط یك لوله تو خالی جهت دفع عرق از لایه های بالاتر (اپیدرم ) عبور مي كنند و دهانه كوچك آن در سطح پوست باز می شود .
شایان ذكر است تعریق، سبب پاكسازی پوست نمي شود. يعني ترشح عرق آلودگیها را از دهانه كوچك مزبور خارج نمي كند.

لایه های پوست
سطح پوست از تجمع سلولهای مرده تشكیل شده است . زیر این سطح، سه لایه جداگانه بسیار نازك به اين ترتيب وجود دارند :
1- اپیدرم
2- درم
3- هیپودرم


اپیدرم:
اپیدرم كه ضخامتش از 04/0 تا 6/1 میلی متر متغییر می باشد ،لایه مهمی است .سلولهای لانگرهانس كه ایمنی پوست را برعهده دارند و ملانوسیتها و آنزیم تیروزیناز كه عهده دار تولید رنگدانه های ملانین و تنظیم رنگ پوست است ،در این لایه قرار دارند. محصولات آرایشی و بهداشتی نظیر پاك كننده ها ،لایه بردار ها ، ترمیم كننده ها و مرطوب كننده ها نیز بر این لایه تاثیر می گذارند.

- اپیدرم مسئول زیبایی و شادابی ظاهری پوست است،
- پوست را در مقابل خشك شدن ( از دست دادن رطوبت )، نفوذ مواد شیمیایی مضر ومیكروبها حفاظت می نماید،
- اپیدرم یك لایه فعال متابولیكی است كه سنتز چربیها (لیپیدها) را برعهده دارد،
- اولین سد دفاعی در مقابل حمله مواد اكسید كننده در بدن به شمـار می رود،
- عوامـل مقـابله كننـده با رادیـكالـهای آزاد، نظـیـر ویـتامـین E وC و Superoxide Dismutase در این لایه قرار دارند،
- قابلیت نگهداری مقادیر متنابهی از سرامیدها و glycosaminoglycons را دارد،

اپیدرم حاوی مقدار زیادی آب است . هرچه بدن جوانتر باشد ، آب بیشتری در پوست وجود دارد .با افزایش سن ظرفیت نگهداری آب در پوست كاهش می یابد و در نتیجه پوست به سمت خشك و چروك شدن متمایل می گردد.
اپیدرم، اولین سد دفاعی بدن در مقابل هجوم میكروبی محیط اطراف بدن به شمار می آید كه این عملكرد را مدیون حضور سلولهای لانگرهانس است.
سلولهای لانگرهانس به تابش پرتوهاي فرا بنفش بسيار حساسند. حتی تابش خفیفی از پرتو فرابنفش قادر است اين سلولها را از بین ببرد و این مسئله می تواند به كاهش ایمنی سطح بدن منجر شود.
با افزایش سن ، به طور طبیعی تعداد این سلولها كاهش می یابد كه می تواند دلیلی برای افزایش شیوع سرطان در افراد مسن نسبت به جوانان باشد. در سطوح زيرين لایه اپیـدرم ، سلولـها از طریق تقسیم میتـوزی، تكثیر می یابند. هر سلول، با حفظ سلول والد، توانایی تولید یك سلول جدید را نیز دارا است. سلول جوانتـر در جای خـود باقی مي ماند و سلول پیـرتر از لایـه های اپیدرم عبور مي كند و به سطح می رسد. طول زمان مورد نیاز برای رسیدن یک سلول به سطح پوست بين 26تا 42 روز است. این سلولها هنگام حركت خود به سطوح بالاتر با ماده ای به نام كراتین پرمی شوند (سلولهای کراتین ساز، بخش اعظم لایه اپیدرم را مي سازند) و آب و چربی خود را از دست می دهند. فسفولیپید موجود در آنها به گلیكـو لیپید ، كلستـرول و سرامیدها تبدیل می شود و در پایان حركت، به صورت لایه ای از سلولها ی مرده روی سطح پوست قرار می گیرند .
از سوی دیگر، سلولهای جایگزین، سلولهايی بزرگ ، جوان ونرم هستند كه مقدار زیادی آب در خود دارند. با افزایش سن، این لایه نازك شده و نگهداری رطوبت را برای پوست دچار مشكل می كند .
سرامیدها نقشي حیاتی در نگهداری رطوبت توسط پوست دارند و مي توانند در سنین كهولت و در مقابل تابش مستقیم خورشید ، پوست را محافظت نماید .
در لایه اپیدرم یك عامل مرطوب كننده طبیعی به نام NMF وجود دارد. تماس طولانی مدت با مواد پاك كننـده قوی و تغییر شرایط آب و هوایی می تواند به كاهش میزان NMF منجر شده و پوست را شكننده و خشك كند .
برای پوستهای مسن و آسیب دیده، موادی نظیر آلفا هیدروكسی اسیدها(AHA)، می تواند ظاهرسالمتر و شادابتری به آن ببخشد.

درم :
لایه دوم یا درم 5 تا 7 برابر ضخیمتر از اپیدرم است و به وسیله یك غشاءپیوندی پایه به آن متصل شده است.
درم از یك غشاء ضخیم ارتباطی تشكیل شده است كه در حقیقت، شبكه به هم بافته ای است از مویرگهای خونی و لنفی، رشته ها وپایانه های عصبی وحسی، كلاژن و فیبرهای پروتئینی الاستینی كه وظیفه آنها نگهداری و حفظ رشته های عصبی است. فولیكول های مو، مویرگهای خونی، غده های چربی و عرق نیز در این لایه قرار دارند. وظیفه اصلی این لایه حفظ استحكام و ارتجاع پوست می باشد.
وظايف ديگر درم:
- اپیدرم را به كمك شبكه وسیع وظریف مویرگها ی خونی خود ، تغذیه می كند،
- به كمك شبكه محكمی از كلاژن و رشته های پروتئینی الاستین، سبب استحكام بافت پوست می شود،
- خاصیت ارتجاعی و كشسانی پوست را تامین می كند،
- به عنوان یك منبع دخیره آب عمل می كند،
- پوست را در مقابل آسيبهای مكانیكی محافظت می كند،
- نقش مهمی به عنوان یك گیرنده حسی ویك تنظیم كننده داخلی به عهده دارد.

هیپودرم:
هیپودرم، سومین و آخرین لایه پوست است و پوست را به بافتهای ماهیچه ای متصل می نماید .
این لایه به دلیل فراوانی سلولهای چربی، خاصیت ارتجاعی بسیار دارد و به عنوان ضربه گیر (مثل عملكرد فنرها در اتومبیل ) عمل می كند. ضربه گیری این لایه ، نقش بسیار مهمی در حفظ و نگهداری مویرگهای خونی و پایانه های عصبی دارد.

تفاوت پوست مردان و زنان
بدن انسانها عموما“ شباهت زیادی به هم دارند و تنها در موارد جزئی با هم متفاوت هستند. پوست نیز از این قاعده مستثنی نمی باشد. جنسیت، مهمترین عامل ایجاد تفاوت در پوست است:
- ضخامت پوست و استحكام لایه های درم در مردان بیش از زنان است،
- پوست مردان پر موتر و زبرتر از پوست زنان است،
- غدد عرق ریز مردان بیشتر از زنان است،
- ملانین بیشتری در سلولهای پوست مردان وجود دارد كه به همین دلیل ، پوست مردان غالبا“ تیره تر از پوست زنان است،
- پوست مردان به علت تولید بیشتر مواد مترشحه غدد چربی ، چربتر است،
- موی بدن زنان كمتر ونازكتر از مردان است اما موی سرشان از نظر طول قابلیت رشد بیشتری دارد،
- مردان به نسبت زنان ریزش موی بیشتری دارند . در سنین كهولت ، قسمتهایی از موی مردان كم پشت شده و
بقیه به سفیدي یا خاكستری می گراید،
- نژاد ، اثر بسیار اندكی بر روی پوست انسانها دارد و تنها تأثير آن، در پراكندگی غدد داخل پوست است. عامل تيرگي رنگ، سلولهای خاصی در پوست است كه تعداد آنها در تمامی انسانها تقریباٌ مشابه است اما در بعضی از نژادها ، سلولها بزرگتر است و ملانین بیشتری تولید می نماید.
- سایر عوامل، نظیر رنگ مو و میزان لطافت پوست، ارثی است .
صفحه اول